Serwer FTP (ang. File Transfer Protocol) to oprogramowanie umożliwiające przesyłanie plików między komputerami przez sieć komputerową, najczęściej przez sieć lokalną lub Internet. FTP jest jednym z najstarszych protokołów komunikacyjnych, działającym w modelu klient-serwer i opartym na architekturze TCP/IP.

Serwer FTP nasłuchuje na porcie TCP 21 (domyślnie) i oczekuje na połączenia przychodzące od klientów FTP.

• Klient FTP – aplikacja służąca do nawiązywania połączenia z serwerem FTP. Może działać w trybie tekstowym (CLI – np. ftp, lftp) lub graficznym (GUI – np. FileZilla, WinSCP).
• Serwer FTP – oprogramowanie działające na maszynie serwera (hosta), które umożliwia dostęp do wskazanych zasobów plikowych.
• Uwierzytelnienie – klient może łączyć się jako użytkownik anonimowy (anonymous) lub podać nazwę użytkownika i hasło.
• Transmisja danych – dane są przesyłane w oddzielnym kanale (dane – port 20 lub dynamiczne) poza kanałem sterującym (komendy – port 21).

FTP obsługuje dwa tryby połączeń:

• Tryb pasywny (PASV) – klient inicjuje oba kanały (sterujący i danych); popularniejszy w sieciach z NAT.
• Tryb aktywny (PORT) – klient otwiera kanał sterujący, a serwer nawiązuje połączenie danych z klientem.

Protokół FTP nie szyfruje danych, dlatego nie zaleca się jego stosowania bez warstwy zabezpieczeń. Alternatywy:

• FTPS (FTP Secure) – FTP z użyciem SSL/TLS
• SFTP (SSH File Transfer Protocol) – całkowicie inny protokół działający w ramach SSH, bezpieczniejszy i nowocześniejszy
• WebDAV – HTTP/HTTPS z obsługą plików

Aby zwiększyć bezpieczeństwo:

• Ogranicz dostęp za pomocą firewalla
• Korzystaj z szyfrowanych alternatyw (SFTP, FTPS)
• Używaj logowania tylko dla znanych użytkowników
• Monitoruj logi serwera FTP

• Serwer plików dla starszych urządzeń i oprogramowania
• Udostępnianie backupów (automatyczne przesyłanie)
• Praca z urządzeniami IoT lub systemami NAS
• Przesyłanie plików z/do Raspberry Pi w sieci lokalnej
• Interoperacyjność z systemami wbudowanymi i routerami

ftp 192.168.1.10
Name: użytkownik
Password: ********
ftp> ls
ftp> get plik.txt
ftp> put lokalny_plik.txt
ftp> bye

FTP pozostaje użyteczny w niektórych zastosowaniach, ale ze względu na brak szyfrowania i podatność na sniffing/tracking, w nowoczesnych instalacjach powinien być zastępowany przez SFTP lub inne bezpieczne protokoły.